Kochany mój Bełz

Od dziś w niedzielne popołudnia zapraszam na kilka przyjemnych dla ucha chwil w moim towarzystwie. W cyklu „prowincjonalne piosenki” odkryję parę utworów muzyki popularnej z miasteczkami w tle. Oczywiście nie będzie o wielkich miastach, które dzięki polskim piosenkom już zdobyły sławę – od szkolnych przebojów w stylu „Płynie Wisła, płynie” po dobrze znane kawałki popu jak „Stacja Warszawa” Lady Pank czy „Kraków” Myslovitz. Będzie za to o miasteczkach aniołów, zapomnianych sztetlach i miejscach, w których „tak brudno i brzydko, że pękają oczy”. Brzmi zachęcająco? Posłuchajcie tej historii…

 „Miasteczko Bełz” (1932)

„Miasteczko Bełz, kochany mój Bełz.

Maleńka mieścina, gdzie moja rodzina i dom mój był.

Miasteczko Bełz, kochany mój Bełz.

Ach ileż to razy nad rzeczką jam marzył, o szczęściu śnił”

Lata świetności wołyński Bełz przeżywał w średniowieczu, będąc stolicą krótkotrwałych księstw: Bełskiego, a później Chełmsko – Bełskiego. Na tutejszym zameczku przechowywano wtedy cudowny obraz NMP Niepokalanie Poczętej, czyli słynną dziś jasnogórską Czarną Madonnę. W wyniku potopu szwedzkiego miasto pogrążyło się w stagnacji, jednak jednocześnie rozkwitło jako sztetl, prowincjonalne miasteczko żydowskie. Już w 1655 gmina żydowska uzyskała równouprawnienie w prawach i obowiązkach miejskich, a w 1817 cadyk Sholom Rokeach założył bełską dynastię chasydzką, która wiodła prym wśród Żydów galicyjskich. Sztetl ożywał dzięki chasydom pielgrzymującym do cadyka cudotwórcy i niemal comiesięcznym jarmarkom. Od 1843 Bełz zdobiła Wielka Synagoga w stylu hiszpańskim, budynek mykwy (łaźni) i zabytkowy kirkut (cmentarz). Połowę czterotysięcznej społeczności miasteczka stanowili obywatele wyznania mojżeszowego…

A teraz robimy szybki skok do Nowego Jorku lat 30. XX wieku. Tu spotyka się trójka naszych dzisiejszych bohaterów: węgierski Żyd Jacob Jacobs, amerykański Żyd pochodzenia rosyjskiego, Alexander Olshanetsky i Isa Kremer, Żydówka z Besarabii. Pisarz, kompozytor i wokalistka. Wielokulturowa fuzja zaowocowała powstaniem jednej z bardziej znanych piosenek żydowskich: מיין שטעטעלע בעלז (Mayn Sztetele Belz). Już pierwsze wykonanie „Miasteczka Bełz” przez Isę Kremer w musicalu „Pieśni z getta” zwiastowało światową karierę. Trzy lata później utwór zaśpiewał po polsku Adam Aston, a kiedy po wojnie nową wersję napisała Agnieszka Osiecka nastąpił prawdziwy wysyp interpretacji. „Miasteczko Bełz” śpiewały i śpiewają nadal Sława Przybylska, Gołda Tencer, Magda Umer, zespół „Raz, dwa, trzy”, Katarzyna Jamróz… Nawet w „Zakazanych piosenkach”, filmie z 1946, pojawiła się przeróbka „Miasteczka” pt. „Warszawo ma” (zaśpiewała ją Zofia Mrozowska) .

Słuchając „Miasteczka Bełz” nie sposób nie poczuć tęsknoty: za minionym szczęśliwym dzieciństwem, za rodzinnym miasteczkiem/ wsią, za zatrzymaną w czasie prowincją… Mnie w melancholijny nastrój najlepiej wprawia André Hübner – Ochodlo, jego wykonanie „Mayn shtetele Belz” wydaje mi się też najbliższe oryginałowi. Jeśli ktoś lubi specyficzną barwę przedwojennych polskich wokalistów, to może zapadać w jesienną chandrę przy oryginalnym nagraniu z 1935 roku – „Miasteczko Bełz” śpiewa Adam Aston. Jako ostatnie proponuję ciekawe połączenie dokonane przez Ninę Stiller: żydowska piosenka z muzyką klubową.

A w trakcie słuchania zapraszam do obejrzenia galerii z zupełnie nieprawidłowego Bełza. Bo Jacobsowi wcale nie chodziło o ten wołyński. W „Mein Shtetele Belz” opisał on mołdawskie miasto Bălţi, z którego pochodziła Isa Kremer (a może i on sam, tego nie wiadomo). Ze względu na identycznie brzmiące nazwy i podobieństwo nieodległych sztetli, szybko zaczęto je mylić (ale Wy się nie mylcie!), nieprawidłowo przypisując inspiracje temu z Wołynia. Ale czy to aż takie istotne? Uniwersalny tekst piosenki sprawia, że słuchając jej możemy odczuwać tęsknotę za każdym zapomnianym i opuszczonym miasteczkiem…

Reklamy

3 thoughts on “Kochany mój Bełz

  1. Pingback: „Gdzie Rzym, gdzie Pcim”… | Opowieści prowincjonalne

Skomentuj!

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s